نماز شبشان دعاى ابو حمزهء ثمالى را زمزمه مىكردند . « 1 » ارتباط و پيوند او در نجف و سامرا با عارف نامور ملا حسينقلى همدانى نشانهء مقام و منزلت معنوى اوست . نائينى هرگاه از سامرا به نجف سفر مىكرد ، بر آخوند همدانى وارد مىشد و در منزل او به ديد و بازديد مىپرداخت . « 2 » شخصيت معنوى نائينى موجب شد كه سيد احمد كربلائى از شاگردان ملا حسينقلى همدانى كه خود عارفى سالك بشمار مىرفت ، هنگام وفات ، او را وصّى و مسئول كارهاى خود قرار دهد . « 3 » شخصيت اجتماعى - سياسى نائينى كه در مكتب ميرزاى شيرازى تربيت شده و با منش اجتماعى - سياسى او انس گرفته بود و در نهضت تنباكو از مشاوران وى بشمار مىرفت ، در عرصه هاى سياسى - اجتماعى حضور جدى و فعّالى داشت . از سوى ديگر انس و دوستى او با سيد جمال الدين اسد آبادى از دوران جوانى در اصفهان « 4 » و استمرار اين پيوند تا زمانى كه در سامرا بود ، به طورى كه سيد جمال در سفرى به سامرا براى ملاقات با ميرزاى شيرازى چند روزى در حجرهء نائينى ساكن شد ؛ « 5 » نشان از تفكر اجتماعى - سياسى نائينى و منش او در اين عرصه دارد . زندگى او در مقاطع مختلف و حضورش در جريانات مهم سياسى آن عصر همچون انقلاب مشروطيت در ايران ، جهاد بر ضد استعمار انگليس ، تجاوز روسيه و نهضت اسلامى در عراق كه به تبعيدش منتهى شد ، گواه بر شخصيت اجتماعى - سياسى اوست .

--> « 1 » مجلهء حوزه ، ش 30 ، ص 40 ، مصاحبه با آية اللَّه نجفى همدانى . « 2 » . همان ، ص 35 ، از قول پدرشان كه شاگرد نائينى بود . « 3 » . مجلهء حوزه ، ش 30 ، ص 35 . « 4 » همان ، همو از قول پدرش كه شاگرد نائينى بود . « 5 » حماسهء فتوا ، آية اللَّه سيد رضى شيرازى .